HOORN - Tijdens de sluiting van het Westfries Museum vanwege de verbouwing en vernieuwing, gaat in het depot de herwaardering van de collectie gewoon door. Zo vond eind februari een bijzonder onderzoek plaats naar twee zeldzame slagzwaarden. Conservatoren Jeroen Punt en Casper van Dijk van het Nationaal Militair Museum (NMM) bestudeerden de herkomst, het gebruik en het waardevolle karakter van deze wapens. Mogelijk hebben zij een link met de Graaf van Bossu, de verslagen aanvoerder van de Spaanse vloot tijdens de Slag op de Zuiderzee in 1573.

De onderzoekers bevestigden dat de zwaarden authentiek zijn en dateren uit de tweede helft van de zestiende eeuw. Beide slagzwaarden, waarvan één voorzien is van een merkje dat duidt op productie in het Duitse Solingen, tonen duidelijke gebruikssporen. De analyse wijst uit dat deze wapens daadwerkelijk ingezet zijn in gevechten en niet louter als pronkstuk dienden. “Je ziet hier spoortjes zitten en aan de zijkant zijn er allemaal hapjes uit. Er is veel weggevijld, maar de sporen wijzen er absoluut op dat er wel wat slagen gemaakt zijn met dit zwaard,” benadrukt Casper van Dijk.

Imposant door zijn afmetingen

Anders dan vaak gedacht, zijn deze grote zware wapens niet door ridders te paard gebruikt, maar te voet gehanteerd. Casper van Dijk: “Je moet wel de juiste techniek beheersen om dit zwaard te gebruiken. Het idee is dat je hem constant in beweging houdt. Degene die hem vasthoudt, moet dus sterk en flexibel zijn om het zwaard boven zijn hoofd rond te kunnen draaien. Ze kunnen dus ook op schepen zijn ingezet tijdens gevechten.” Jeroen Punt vult aan: “Het zwaard is niet alleen imposant door zijn afmetingen en gebruikssporen, maar ook door het materiaal: staal, een kostbare en moeilijk te verwerken grondstof. Het op een goede manier laten smeden, kost veel geld. Want het moet zo gebeuren dat het zwaard niet breekt bij de eerste klap die je uitdeelt. Zo’n wapen als dit is daarom al een stuk moeilijker te maken dan bijvoorbeeld een hellebaard. Dit zwaard is zo gemaakt dat het buigzaam is en toch niet breekt.”

Ferrari onder de wapens

Van dit type slagzwaard zijn wereldwijd slechts enkele tientallen bewaard gebleven, aldus de onderzoekers. In Nederland zijn dat er hooguit 50 en vaak zijn de zwaarden dan niet hier gebruikt, maar later ingekocht uit bijvoorbeeld Duitsland. De onderzoekers zijn verrast door de staat waarin het zwaard uit de collectie van het Westfries Museum verkeert. De zwaarden worden door de experts dan ook omschreven als de ‘Ferrari onder de wapens’ vanwege het hoogwaardige staal en de zeldzaamheid.

Met de originele handvatten

Opvallend is dat beide zwaarden hun originele handvatten hebben behouden. Het ene zwaard heeft een handgreep van leer en is eenvoudig gedecoreerd. Het andere exemplaar was voorzien van rood fluweel en heeft een opvallend versierde pareerstang bij het uiteinde van het handvat, plus een sierlijke pommel (de knop aan het eind van het handvat, het tegengewicht voor het zwaardblad). Het minder rijk gedecoreerde zwaard heeft nog een troetel, een franje. Resten van de troetel zitten ook op het chiquere wapen. Casper van Dijk: “Dit moet echt een heel mooi, rijk exemplaar zijn geweest toen het nog in zijn volle glorie was. Dat wijst op het gebruik door een vooraanstaande edelman.”

Het zwaard van Bossu?

De mogelijke link met de Graaf van Bossu moet nog nader worden onderzocht doormiddel van archiefonderzoek, maar vanwege de nu vastgestelde datering is dit dus mogelijk. Volgens de overlevering zijn deze wapens als oorlogsbuit meegenomen nadat de Spaanse aanvoerder Maximiliaan van Hénin-Liétard, graaf van Bossu, in 1573 werd verslagen tijdens de Slag op de Zuiderzee bij Hoorn. De onderzoekers zouden ook graag ‘het DNA’ van het metaal onderzoeken met een XRF-meter om zo de chemische signatuur in kaart te brengen.

Het onderzoek onderstreept opnieuw het belang van de collectie van het Westfries Museum. De resultaten van het onderzoek krijgen een plek bij de heropening van het vernieuwde museum. Hiermee kan opnieuw een waardevol verhaal uit de Nederlandse geschiedenis voor een breed publiek inzichtelijk worden gemaakt.

Museum dicht, stad open

Het Westfries Museum is gesloten tot medio 2027 voor een ingrijpende renovatie en vernieuwing. Maar we blijven het verhaal van de geschiedenis van Hoorn en West-Friesland vertellen, onder andere met ‘Ontdek het verhaal van Hoorn’ op Nieuwstraat 23 (multimediashow met podwalks, geopend van vrij t/m zon). Ook onze educatie-activiteiten gaan gewoon door in de Museumwerkplaats op de bovenverdieping van de Boterhal aan de Kerkstraat in Hoorn.